Glistnik, jaskółcze ziele, żółtnik, ziele od brodawek, cyndalia, jodyna

Glistnik

Jaskółcze ziele, glistnik. glistnik pospolity, żółtnik, „ziele od brodawek”, cyndalia, jodyna

Chelidonium majus L. — Glistnik jaskółcze ziele (rodz. Papaveraceae)

Etymologia nazwy nie została dotąd wyjaśniona. Może byċ pochodzenia greckiego (fonetyczne brzmienie: jaskółka) lub łacińskiego (caelidonum, czyli donum caeli oznacza „dar nieba”).

Cechą charakterystyczną glistnika jest sok mleczny barwy pomarańczowej, wyciekający po przełamaniu łodygi.

Wczesną wiosną lub jeszcze na jesieni roślina wypuszcza przyziemną rozetę liści, następnie tworzą się nikłe łodygi z jaskrawożółtymi kwiatami, a po przekwitnięciu — owoce podobne do strąków. Ukazują się równocześnie dalsze pędy kwiatów, dochodzące do l metra wysokości. Jaskółcze ziele kwitnie od kwietnia do października — wg ludowego określenia: „od pojawienia się do odlotu jaskółek”. Występuje pospolicie w ogrodach, zaroślach, na przydrożach i rumowiskach, w miejscach ocienionych i wilgotnych. Zbieramy je w okresie kwitnienia, wraz z korzeniami i suszymy w temp. 300C. Surowiec jest bardzo kruchy, nie można go więc obracaċ przy suszeniu. Należy też uważaċ, aby łodygi nie były uszkodzone, bo wypływający sok tworzy brunatne plamy.

Właściwości lecznicze

Glistnik można stosowaċ wyłącznie pod kierunkiem lekarza! Świeża roślina jest bardzo toksyczna.

Surowcem jest kwitnące ziele (Herba Chelidonii), rzadziej korzeń (Radix Chelidonii), z którego otrzymuje się czyste alkaloidy.

Skład chemiczny i działanie.

Zawiera mieszaninę kilkunastu alkaloidów (m.in. chelidoninę, sangwinarynę, protopinę). flawonoidy. olejek lotny, aminy, kwas chelidonowy i saponinę. Przetwory działają rozkurczające, żółciopędnie. uspokajająco, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo.

Zastosowanie.

Najczęściej jest stosowany jako lek przeciwbólowy w bólach wątrobowych w kamicy żółciowej, wrzodzie żołądka, kamicy nerkowej i bolesnym miesiączkowaniu. W lecznictwie ludowym świeży sok mleczny z glistnika używany jest do niszczenia kurzajek, brodawek itp.

Uwaga! Duże dawki przetworów glistnika mogą spowodowaċ podrażnienie przewodu pokarmowego, objawiające się paleniem w jamie ustnej i przełyku, bólem żołądka, wymiotami.

Postacie leku

Odwar.

1 łyżki stołowej ziół zalaċ szklanką wody o temperaturze pokojowej, wymieszaċ i ogrzewaċ pod przykryciem przez pół godziny (nie dopuszczając do wrzenia). Przecedziċ, piċ 3 razy dziennie po łyżce odwaru.

Odwar z dodatkiem mięty.

Jaskółczego ziela i liści mięty po łyżce stołowej, przygotowaċ jak wyżej, piċ 2—3 razy dziennie po łyżce.

*    *    *

Dym z suszonego palonego ziela używany jest do tępienia much i komarów.

Działanie lecznicze glistnika znane było już w starożytności i sadzono, że jest on dobrym lekiem w chorobach oczu. Błąd ten pochodził z mylnie interpretowanego tekstu Galena. który uważał, że wzrok kobiet w okresie menstruacji (oczy feminae menstruae et infectae) może sprowadziċ chorobę — „zapowietrzenie” — (plagi epidemii tłumaczono wówczas tzw. morowym powietrzem). Od takiego wzroku złego i choroby odeń pochodzącej miało chroniċ noszone ziele glistnika. Późniejsi autorzy, łącznie z naszym Syreniuszem, powtarzali jedynie, że glistnik… jest skuteczny w chorobach oczu:

„…Kolerę to jest żółte, tak stolcem jako i moczem wywodzi jakimkolwiek obyczajem używana. Przeto żółta niemoc wypędza, albowiem wątrobne żyły zatkane otwiera… Zimnicę leczy… Mleko w żołądku zsiadłe rozgrzewa i wywodzi… Zaċmionemu wzroku jest bardzo użyteczny… Makuły z oczu ściera. Czerwonośċ z oczu spędza… Włosy spędza z któregokolwiek miejsca. Włosy piękne żółte czyni. Liszaie goi. Zębne bóle uśmierza… Parchy na głowie spędza. Piegi i ine zmazy czarne na twarzy ściera. Francowate także sadzele leczy. Brodawki wszelakie spędza… Macicę zaziębioną i zaplugawioną rozgrzewa i wychędaża…”

(Sz. Syreniusz — „Zielnik”, ss. 890–896).

W XVI wieku uważano, że glistnik wniesiony do gniazd przez jaskółki przywraca wzrok pisklętom.

*    *    *

Do góry strony

Poprawny CSS!
Mapa strony Ciekawy kalendarz historyczny